10.044 pregleda

Kategorije softvera po vrstama licenci

4

Svaki softver odnosno računalni program dolazi s licencom koja korisniku dopušta određena prava korištenja istog. Proizvođač softvera postavljanjem licence zaštićuje svoj softver vezano uz kopiranje i upotrebu, a često određuje i komercijalne uvjete korištenja. Dolje navedene kategorije su najčešće korištene prilikom klasifikacije licenci:

Vlasnička (proprietary) komercijalna licenca

Najčešće upotrebljavani oblik licenciranja softvera koji se upotrebljava za poslovne primjene. Proizvođač daje pravo korištenja softvera uz određenu novčanu naknadu. Softver se može koristiti prema točno određenim uvjetima (na novom računalu, vezano uz korisnika i sl.) dok vlasništvo nad samim softverom (programski kod) uvijek ostaje kod samog proizvođača.

Čitate li sporazume koje ste prihvatili?

 

Primjeri softvera koji su licencirani pod ovim uvjetima su većina Microsoftovih proizvoda, Adobe Photoshop, Corel Draw i sl.

Shareware

Shareware je tip licence gdje korisnik može softver upotrebljavati određeno vrijeme, određeni broj puta ili u djelomičnom obliku – sa svrhom upoznavanja sa softverom. U slučaju da korisnik softver želi upotrijebiti u punom obliku očekuje se da kupi komercijalnu licencu. Nakon što je probni vremenski period prošao softver se više ne može upotrebljavati. Programi licencirani kao shareware su većinom distribuirani preko downloada s website-a proizvođača čime se olakšava distribucija i olakšava dostupnost krajnjem korisniku.

Shareware dolazi u raznim kombinacijama

 

Među poznatijim shareware proizvodima se nalaze WinZip te mnogi antivirusni programi kao Eset Nod32.

Freeware

Freeware licenca omogućuje korisniku u potpunosti besplatno korištenje softvera, ali često pod nekim uvjetima – najčešće je to upotreba u nekomercijalne svrhe i za kućnu upotrebu. Proizvođači softvera znaju postaviti manje funkcionalne verzije svojeg softvera kao freeware – pokazujući dio mogućnosti svojeg glavnog proizvoda.
Primjeri freeware programa – antivirusni programi: AVG free edition i Avast home.

Open source (softver otvorenog koda)

Open source softver je, za razliku od gore navedenih kategorija, softver s kojim dolazi i izvorni kod programa. Uz manje razlike, sve open source licence dozvoljavaju i promjene unutar koda pa čak i daljnju distribuciju koda i softvera. Time je softver besplatan za upotrebu ali i vlasništvo samog koda i softvera nije postavljeno od strane pojedinca ili tvrtke iako se uglavnom zahtjeva da se prilikom daljnje upotrebe i promjene postavi ista licenca. GPL, LGPL i BSD su različiti tipovi open source licenci i njihove glavne razlike su vezane uz upotrebu koda u drugim projektima i licenciranju softvera proizašlog iz tih projekata.

Projekti najviše vezani uz open source softver su linux, OpenOffice i apache web server.

Linux i gotovo sav softver na koji ćete naići na nekom linux računalu je licenciran kao slobodan (free) softver. No osim što je besplatan važnije su slobode koje ova licenca nosi – najčešće upotrebljavano objašnjenje na engleskom opisuje koncept kao “free as in free speech, not as in free beer”. Iako se kod nas razlikuju riječi besplatan (en. free) i slobodan (en. free) ovo dodatno objašnjava težište – ne toliko na svojstvu besplatne upotrebe već na slobodi upotrebe, distribucije i promjene softvera.

Sva ova prava su definirana unutar licenci pod kojima je softver licenciran, a najčešće upotrebljavane GPL, LGPL i BSD licence se ukratko svode na četiri osnovne slobode:

  • Sloboda 0: Sloboda upotrebe softvera neovisno o namjeni
  • Sloboda 1: Sloboda proučavanja načina rada softvera i promjene ukoliko je to potrebno (preduvjet za ovo je pristup izvornom kodu softvera)
  • Sloboda 2: Sloboda distribucije softvera kako bi mogli pomoći drugima
  • Sloboda 3: Sloboda poboljšanja softvera i distribucije tih poboljšanja kako bi cijela zajednica imala korist od njih.
Razlikujemo sljedeće licence:
  • GPL licenca – GNU General Public Licence (GPL) je sastavljena s namjerom da se korisniku osiguraju prava za softvera a ne da mu se oduzmu. Najveća značajka GPL licence je da svaki softver, ako je nastao korištenjem dijelova koda licenciranog pod GPL licencom, mora biti također licenciran kao GPL (tzv. copyleft). Time je osigurano kako se razvijatelji aplikacija ne bi mogli samo okoristiti ovako slobodno dostupnim kodom te ga koristiti unutar svojeg (zatvorenog) koda bez da zajednici vrate dio uloženog truda. Trenutno aktualna verzija GPL licence je v3.
  • BSD licenca – Berkley Software Distribution (BSD) licenca je nastala na sveučilištu Berkley za potrebe istoimenog operativnog sustava i dosta je popustljivija od GPL licence u smislu upotrebe koda za novi softver – u slučaju BSD licence nije zadržano copyleft svojstvo da se i novi softver mora licencirati pod istim uvjetima. Prvobitne verzije BSD licence su imale uvjet da se prilikom reklamiranja softvera nastalog pod BSD licencom mora uvijek spomenuti i sveučilište Berkley i ostale koji su doprinjeli nastajanju softvera. Budući da je s vremenom ovaj uvijet počeo prestavljati problem, on je maknut i ta se verzija BSD licence često zove “izmijenjena” za razliku od prvobitne, “originalne” verzije.
  • LGPL licenca – GNU Lesser General Public Licence (LGPL) je na određeni način kompromis između copyleft GPL licence i popustljivije BSD licence – ona omogućava da se biblioteke napravljene pod tom licencom ipak mogu upotrebljavati unutar softvera zatvorenog koda – bez potrebe da ga se licencira na isti način. Ovo se odnosi samo na upotrebu biblioteka – ako se radi o upotrebi koda unutar novog softvera sve je isto kao i kod GPL licence.

Adware, abandonware (napušteni softver), privatni softver

Uz prije navedene osnovne licencne kategorije softvera, postoji još specijaliziranih licenci pod kojima se prava korištenja nekog softvera mogu prihvatiti – adware (softver koji je besplatan za upotrebu za krajnjeg korisnika ali je financiran od strane reklama), abandonware (softver čiji proizvođač više ne postoji ili više nije podržan od strane proizvođača), privatni softver (softver razvijen isključivo po narudžbi određenog naručioca koji time nema primjene u druge svrhe).

Autor: Infinius

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)

Oznake:

4 komentara

  1. retsam napisao:

    MIT Licenca 🙄

  2. retsam napisao:

    Ma znam ja što je mit licenca, ali zašto nije navedena (X Windows system, ruby, lua i dwm je licenciran njome)

  3. darkmares napisao:

    Nije navedena radi pojednostavljenja teme, da se dodatno ne zakomplicira tekst…

    Da je unutra MIT – zašto ne bi bio i CDDL (bash, OpenSolaris, ZFS, NetBeans), Artistic License (perl, CPAN moduli), Apache Licence (gotovo sve od strane Apache Software Foundation-a) ili pak Mozilla Public License (Mozilla, Adobe Flex…)?

Ostavi komentar

© 2017 Linux Za Sve. | Impressum | Sadržaj je licenciran pod CC-SA-3.0 ako nije drugačije naznačeno.
Proudly designed by Theme Junkie.